By Fethullah Gülen Hocaefendi
Mahabba(Love) lexically refers to love, emotional attachment, or an inclination towards any object or person. Mahabba that subjugates the entirety of man’s feelings under its influence is called ‘Ashq(Ecstatic Love); whereas Love that has developed and deepened into a burning desire for union(vuslat) is called Shawq & Ishtiyaq(Desire & Enthusiasm). Mahabba has been defined in many ways, as the heart’s relationship with the True Beloved; an irresistibly powerful desire felt for Him; conformity to Him in every single matter hidden or visible; extreme care in complying with His desires and commands in all subjects; and completely losing oneself, drunk and unable to sober up until the time of union(vuslat). All these definitions can be summed up into one: proclaiming “Ya Haqq!” and standing in the Presence of Allah, dissociating from all worries and transient(fani) attachments.
True Mahabba is only realized when a lover orients his entire being to the Beloved, is always alongside Him, only ever hears sounds from Him, and scrapes himself clean of all other desires and wishes. Thus, the heart of one who has reached such a love’s manifestation beats at every moment with new thoughts leading to the Beloved. His imagination is always traveling through the Beloved’s magical atmosphere, his emotions at every instant receive new messages from the Beloved, his willpower takes flight with these messages, and his heart eternally travels the highways of union(vuslat).
A lover who has transcended his own self by Love’s wings and reached his Lord through the depths of Ashq (Ecstatic Love) and Ishtiyaq (Enthusiasm); as his physical limbs, harmonized with his inner feelings, fulfill the responsibilities that the Sultan of his heart has placed on him, his heart is constantly busy witnessing the Beloved. His essence burns in astonishment at The Truth’s Subuhat Al-Wajh (The Face’s Rays). As he watches the curtains of the Unseen being lifted ahead of him and with the cup of Ashq(Ecstatic Love) on his lips, he is intoxicated on the meanings leaking from behind those curtains and is lost in the pleasure of watching those indescribable scenes. He moves by The Truth’s command, stops by His command, speaks with His breezes, stays silent on His account. His horizon is sometimes ‘billah’(By Allah), sometimes ‘minallah’(From Allah), and sometimes ‘ma’Allah’ (With Allah).
Love has been understood as Ihsan(Benevolence) in relation to The Truth, and as submission, obedience and true unconditional surrender in relation to created beings. The following couplets of Rabi’a al-‘Adawiyya are crucial in expressing this meaning:
| هٰذَا لَعَمْرِي فِي الْفِعَالِ بَدِيعُ | تَعْصِي الْإِلٰهَ وَأَنْتَ تُظْهِرُ حُبَّهُ |
| إِنَّ الْمُحِبَّ لِمَنْ يُحِبُّ مُطِيعُ | لَوْ كَانَ حُبُّكَ صَادِقًا لَأَطَعْتَهُ |
| You disobey Allah whilst boasting Love of Him | By my life this deed is one oh so strange |
| If you were truthful you would indeed obey Him | For one in Love indeed obeys whom he loves |
Love has two foundational pillars:
- The Dhahir(External), which is the constant chase for the Beloved’s pleasure and satisfaction.
- The Batin(Internal), which is the complete closure of one’s inner world to everything that is unrelated to the Beloved. The Heroes of Truth, when talking of Love, mean this aspect specifically. According to them, affinity for any and all kinds of pleasure, benefit, and even spiritual delights is not called love. If the word is ever used, it can at most be used metaphorically(Mecazi Sevgi).
Even if one’s love is Mahabba in the true sense, its degrees can vary according to the kind and strength of connection to the Beloved.
- The Commoner’s Love is in a struggle for constancy. These people dream of achieving perfection under the shadow of The Ahmadi Truth(Hakikat-i Ahmediye), witness signs that point to the horizons of spiritual knowledge(marifet), tremble at the sight of shooting stars coming from the world beyond and feel only a distant sense of amazement and wonder.
- The Love of The Elite, those who are like doves of the world of Love. They forever spend their lives embodying Muhammadan Morals(Ahlâk-ı Muhammedî) and deepening in exemplifying them to others. Amid this exemplification they bear no material or metaphysical, bodily or spiritual expectations whatsoever; nor are they in search of enjoyment of any kind. Even if they are able to achieve absolute perfection in their representing these values, like the leaning branches of heavy fruit-bearing trees, they lower the wings of humility down to the ground and cry out “Beloved!” As for when they fall into error and fail their rank’s requirements, they immediately go on the assault towards the Nafs(Carnal Soul) and pick themselves back up.
- The Love of The Select Few beyond of The Elite, who are like gathered rainclouds traversing the Muhammadan Heavens. They sense existence through Him, live with Him, see through Him, breathe by Him. They are constantly filled up and then emptied out in a never-ending cycle. Filling up with yearning, suffering, and union, they then empty out by mounting on a beam of light and descending to the earth, embracing the whole of existence with compassion(şefkat).
Regardless of the different degrees of Mahabba, everyone who turns to Him with Ashq(Ecstatic Love) and Ishtiyaq(Enthusiasm) becomes manifest to a response and reward according to the strength of their interest and connection. The first group finds at His door a special, particular mercy and favor. The second group reaches the horizon of perceiving the Attributes of Majesty and Beauty, escaping the darkness of human defects. The third group are illuminated by the light of His Being, awakening to the essential reality of things(eşyanın hakikati), and start interacting with what lies behind the veils of existence. Meaning, The Almighty first manifests His Face’s Rays(sübühât-ı vech) to burn up the material and profane attributes of whom He loves, then manifesting the lights of His Beauty, brings them into the realm of the Divine Attributes, such as His Hearing and Seeing, transforming drops into oceans and atoms into suns. Thus, he awakens them to their absolute weakness and poverty in relation to their own selves, bestows them the understanding of their nonexistence, and fills their hearts with the light of Divine Existence.
A lover that has achieved this degree of manifestation attains an eternal living beyond existence and nonexistence. Like a bar of red-hot iron placed in fire, confusing itself for the fire and exclaiming “I am fire!”, he may mumble words that hint at incarnation and unification in attempting to express his feelings and senses. In such cases, the foundational criteria are rationality and the Standard of the Sunnah. It is possible that some Heroes of Truth, intoxicated with their Witnessing(müşâhede) and spiritual delights, utter statements contradictory to this fact. It is extremely important that one acts fairly and investigates their true intentions, refraining from quick judgement. Otherwise, one may unknowingly antagonize those favored with Divine Closeness through the declaration “اَلْمَرْءُ مَعَ مَنْ أَحَبَّ” “One is always with whom he loves” and end up declaring war upon Allah as explained in the hadith qudsi of “مَنْ عَادٰى لِي وَلِيًّا” “Whoever wages war on My friends has waged war on Me.”
اَللّٰهُمَّ حَبِّبْ إِلَيْنَا الْإِيمَانَ وَزَيِّنْهُ فِي قُلُوبِنَا وَكَرِّهْ إِلَيْنَا الْكُفْرَ وَالْفُسُوقَ وَالْعِصْيَانَ وَاجْعَلْنَا مِنَ الرَّاشِدِينَ وَصَلِّ وَسَلِّمْ عَلٰى سَيِّدِنَا مُحَمَّدٍ سَيِّدِ الْمُرْشِدِينَ
Original:
Muhabbet
Muhabbet; sevgi, kalbî alâka, herhangi bir şeye veya herhangi birine düşkünlük mânâlarına gelir ki; insanın duygularını bütünüyle tesiri altına alması itibarıyla aşk, vuslat arzusuyla yanıp-tutuşma şeklinde daha derin buudlara ulaşmasına da şevk u iştiyak denir. Muhabbeti, kalbin Mahbûb-u Hakîkîyle münasebeti.. O’na karşı duyulan, önüne geçilmez şiddetli iştiyak.. gizli-açık her meselede O’nunla mutlak mutâbakat.. her mevzuda Sevgili’nin murad ve isteklerinin kollanması.. ve vuslat demine kadar kendinden geçip ayılmama şeklinde de tarif etmişlerdir ki, bunların hepsini bir noktaya ircâ mümkündür: “Yâ Hak!” diyerek doğrulup Allah huzurunda durma ve bütün kaygılardan, fânî alâkalardan kurtulma…
Gerçek muhabbet, insanın, bütün benliğiyle Sevgili’ye yönelip O’nunla olması, O’nu duyması ve topyekün başka arzulardan, başka isteklerden sıyrılabilmesiyle tahakkuk eder ki, böyle bir mazhariyete ermiş babayiğidin kalbi, her an Sevgili’ye ait ayrı bir mülâhaza ile atar.. hayâli, her zaman O’nun büyülü ikliminde dolaşır.. duyguları her lâhza O’ndan, başka başka mesajlar alır.. irâdesi bu mesajlarla kanatlanır ve gönlü sürekli vuslat mesîrelerinde seyahat eder.
Muhabbet kanatlarıyla nefsini aşan, aşk u şevk buudunda Rabbine ulaşan muhib, zâhirî uzuvları, bâtınî duygularıyla gönlünün Sultanı’na ait hak ve mükellefiyetlerini yerine getirirken, kalbi hep O’nu müşâhede ile meşgul; hüviyeti, Hakk’ın sübühât-ı vechiyle[1] yanmış ve hayrette; dudağında kâse-i aşk ve önünde bir bir gayb perdeleri aralanırken o, bu perdelerin arkasından sızan baş döndürücü mânâların mütâlaasıyla mahmûr ve erişilmez bir temâşâ zevki içindedir. Yürürken Hakk’ın emriyle yürür, dururken O’nun emriyle durur. Konuşurken O’ndan esintilerle konuşur, susarken de O’nun hesabına susar. O, kimi zaman “billâh”, kimi zaman “minallah”, kimi zaman da “maallah” ufkundadır.
Muhabbet, Hakk’a nisbet edildiğinde ihsan, halka isnat edilince de baş eğme, söz dinleme, kayıtsız-şartsız inkıyâd etme mânâlarına da hamledilmiştir ki, Râbiatü’l-Adeviyye’nin:
| هٰذَا لَعَمْرِي فِي الْفِعَالِ بَدِيعُ | تَعْصِي الْإِلٰهَ وَأَنْتَ تُظْهِرُ حُبَّهُ |
| إِنَّ الْمُحِبَّ لِمَنْ يُحِبُّ مُطِيعُ | لَوْ كَانَ حُبُّكَ صَادِقًا لَأَطَعْتَهُ |
“Allah’a isyan edip durduğun halde O’nun muhabbetinden dem vuruyorsun.. kasem ederim bu anlaşılır gibi değil! Eğer muhabbetinde sâdık olsaydın O’na itâat ederdin; çünkü seven sevdiğine itâat eder.”[2] sözleri, bu mülâhazayı ifade etme bakımından oldukça ehemmiyetlidir.
Muhabbetin iki önemli rüknü vardır:
1) Zâhirî ki; her zaman Sevgili’nin hoşnutluğunu takip etmektir,
2) Bâtınî ki; iç âlemini O’nunla alâkalı olmayan her şeye karşı bütün bütün kapamaktır. Hak erleri, muhabbet dediklerinde bu mânâdaki muhabbeti kastederler. Onlara göre, lezzet, menfaat, hatta mânevî hazlara karşı duyulan alâkaya muhabbet denmez; dense dense ona “mecâzî sevgi” denir.
Ne var ki, muhabbet-i hakîkî dahi olsa, Mahbûb’a taalluku itibarıyla, herkeste aynı seviyede değildir:
1) Avamın muhabbeti, düşe-kalka bir muhabbettir ki, bunlar, Hakikat-i Ahmediye’nin (a.s.) gölgesinde ihsan rüyâları görür, mârifet şafaklarına dair emâreler müşâhede eder ve yer yer ötelerden şahaplarla ürperir ve uzaktan uzağa hayret ra’şeleri duyarlar.
2) Havâssın muhabbeti ki; onlar, muhabbet âleminin üveykleri gibidirler. Hemen her zaman Kur’ân’ın aydınlık dünyasında Ahlâk-ı Muhammedî’yi (s.a.s.) temsille ömürlerine derinlik kazandırır ve onu temsil ederken de, maddî-mânevî, bedenî-ruhî hiçbir beklentiye girmez, hiçbir zevke talip olmazlar.. vazifelerini en seviyeli şekilde yerine getirip başarılı bir temsil sergileyebilirlerse, tıpkı salkımları ağırlaşan meyve ağaçları gibi, tevâzu kanatlarını yerlere kadar indirir ve “Sevgili!” der inlerler.. bir falso ve fiyaskoyla sarsıldıklarında da nefislerinin başına çullanır ve onunla yaka-paça olurlar.
3) Havâs ötesi havâssın muhabbetidir ki; bunlar Muhammedî (s.a.s.) semâda yağmurla bütünleşmiş bulutlar gibidirler; varlığı O’nunla duyar, O’nunla yaşar, O’nunla görür, O’nunla soluklarlar. Hiç bitmeyen bir devr-i dâim içinde sürekli dolar-boşalır; dolarken, hasret, çile ve vuslat arzusuyla dolarlar; boşalırken de ışığa biner, yeryüzüne iner ve canlı-cansız bütün varlığı şefkatle kucaklarlar.
Muhabbet seviyeleri farklı dahi olsa, O’na aşk u iştiyakla yönelen herkes, alâkasının seviyesine göre mukabele ve iltifâta mazhar olur. Birinciler, hususî rahmet ve inâyet bulurlar O’nun kapısında.. ikinciler, celâlî ve cemâlî sıfatların idrâk ufkuna ulaşır, beşerî boşluklardan ve karanlıklardan kurtulurlar.. üçüncüler, O’nun vücudunun nurlarıyla ziyâdâr olup eşyânın hakikatine uyanır ve varlığın perde arkasıyla münasebete geçerler. Yani Cenâb-ı Hak evvelâ, sübühât-ı vechiyle tecelli edip, sevdiği kimselerin cismânî ve zulmânî sıfatlarını yakar-yıkar, sonra da cemâlî nurlarıyla onları, sem’ u basar gibi ilâhî sıfatlar dairesine alır; damlayı derya, zerreyi de güneş yapar. Yani onları, benlik ve nefisleri cihetiyle acz ü fakra uyarır, yok oldukları iz’ânına ulaştırır ve gönüllerini Zât-ı Ulûhiyetin envâr-ı vücûduyla doldurur.
Bu mazhariyete eren muhib, varlık ve yoklukla izâh edilmeyen bir ebedî hayata erer ve ateşte kızarmış bir demirin, ateş olmadığı halde, kendini ateş zannedip “ben ateşim” dediği gibi, o da duyuş ve sezişlerini bu türlü hulûl ve ittihâd şâibeli sözlerle mırıldanır. Bu türlü durumlarda esas olan göz açıklığı ve Sünnet mîzanlarıdır. Ama; hâl’e mağlup, müşâhede ve hazlarıyla mahmûr hak erleri, bazen bu gerçeğe muhalif beyânda da bulunabilirler. Bu gibi durumlarda, insafla onların niyetlerini araştırmak ve aceleden hüküm vermemek çok önemlidir. Aksine, insan farkına varmadan اَلْمَرْءُ مَعَ مَنْ أَحَبَّ “Kişi sevdiğiyle beraberdir.”[3] sözüyle maiyyet-i ilâhiyeye mazhar pek çok kimseye düşmanlık beslemiş ve مَنْ عَادَى لِي وَلِيًّا kudsî hadisinde ifâde buyurulduğu gibi, Allah dostlarına düşmanca tavır almakla, Allah’a karşı ilân-ı harp etmiş olur.[4]
اَللّٰهُمَّ حَبِّبْ إِلَيْنَا الْإِيمَانَ وَزَيِّنْهُ فِي قُلُوبِنَا وَكَرِّهْ إِلَيْنَا الْكُفْرَ وَالْفُسُوقَ وَالْعِصْيَانَ وَاجْعَلْنَا مِنَ الرَّاشِدِينَ وَصَلِّ وَسَلِّمْ عَلٰى سَيِّدِنَا مُحَمَّدٍ سَيِّدِ الْمُرْشِدِينَ
[1] Azamet nurlarının tecellisi.
[2] el-Beyhakî, Şuabü’l-îmân 1/386.
[3] Tirmizî, zühd 50.
[4] Buhârî, rikak 38.
