By Fethullah Gülen Hocaefendi
Ashq is intense love, mania, and addicting fondness, an excessive love felt due to perfection, beauty, and physical charm; this kind has been called Metaphorical Love(mecazî aşk). There is another sort of love whose beauty has achieved perfection and whose perfection orbits its beauty; it is a heartfelt connection of love(muhabbet) felt towards the Beginningless and Endless Sultan, this is what is called True Love(hakikî aşk).
This deep love felt for Allah, ‘True Love’(hakikî aşk), is a wing of light granted to us by Him, for the sole purpose of reaching Him. It could be described as the spirit(Ruh)’s temporary metamorphosis aiming to reach the foundation of existence, Divine Light(Nur), like a moth taking flight.
Ashq is creation’s most fundamental and especially mysterious cause of existence. Allah’s creation of the universe comes from His love and desire that His Being is known, and this happens for the sake of the deep connection that those with awoken spirits(ruh) will feel towards His Names, Attributes and Essence. Ashq, which when manifest in man refuses to obey word or command, is a kind of love that befits the Creator’s Essential Independence and His transcendence of any weakness or creation-like inclination. Creation originated in the bosom of Ashq, mankind was born into the world through it and all hearts were decorated with it, taking its place as the prime center of one’s relationship with The Truth.
Ashq is the endpoint of the steps to union(vuslat). A lover who has reached that endpoint has virtually no further steps left to take… This is the First Self-Disclosure(Tajalli), a Mahabba transcending Mahabba necessitated by His Being. I use this term specifically to avoid unconditionally attributing Ashq to Him. This Divine Love(Mahabba) has also been called knowledge(ilim), because it is the first descent of the Absolutely Transcendent Being’s self-disclosure. His Descent has been called ‘Knowledge’ with regards to its consisting of what he knows, ‘Transcendent Ashq’ with regards to His love of seeing and being seen, ‘The Tablet’ with regards to encompassing all existence, and ‘The Pen’ with regards to handling all things to their tiniest minutiae. The terms ‘Divine Omnipotence’ (Jabarut) and ‘The Ahmadi Reality’ are different titles of this world. Transcendent Ashq is a secret mystery connected directly with The Truth’s Essence, His other Attributes are auxiliary to it. This is why those who fly with the wings of Ashq directly reach The Essence and achieve Hayra(Amazement). As for others, there is the necessity of passing through the transitional stages of existents and Names(eşya ve esmâ).
The roads taking man to Allah are innumerably many. Tasawwuf and the sciences of truth are the provision, gear, torch and guide of the traveler; whereas the Sufi lodges are the waiting rooms, harbors opening to infinity, and the schools in which the principles of this long road are taught and instilled.
The roads to union(vuslat), as plenty as the breaths of creation, can be reduced to two main paths:
- The path in which the traveler is instilled with the discipline of Riyazet, eating little, drinking little, sleeping little, frequently engaging in Tafakkur(contemplation), and refraining from needless commingling. Most of the systems of Tasawwuf such as what people call ‘Barzakhiyya’ or ‘Sufi Orders’ have been built on these foundations. The most important daily litany of this path’s travelers is the blessed Seven Names “La ilaha illa Allah, Allah, Hu, Haqq, Hayy, Qayyum, Qahhar.” The objective is to pass through the seven stages of the soul: “Ammara, Lawwama, Mulhima, Mutma’inna, Radiya, Mardiyya, Safiya/Dhakiyya. Some add certain names of Majesty like “Qâdir, Qawiyy, Jabbar, Malik, and Wadud”, and others add names of Beauty like “Fard, Wahid, Ahad, and Samad.”
- The path in which full compliance to the Qur’an and Sunnah is emphasized and the daily litanies & recitations are encouraged. The ones traveling this path follow the Sunnah in every matter and strive to correlate everything they do with the Sunnah. They investigate the manner in which Allah’s Messenger worshipped, prayed, did dhikr, and reflected on things, and recite all of Allah’s names. These travelers are excessively meticulous in following the Shari’a’s stipulations, attaching themselves firmly to their teacher and guides, then toss themselves into the tides of Ecstatic Love(Ashq) and Rapturous Attraction(Jadhba). Besides, once Ashq and Jadhba have become manifest, the self-referential aspect of existence is eradicated and erased from their sight, in that moment they approach nonexistence with respect to their soul(nefs) and selfhood(enaniyet), start to taste and witness Unity(vahdet), and then immediately come to their senses, find stable ground and complete their journey.
The most important foundations of this path are Ibadah, Ashq, Jadhba, Dhikrullah, and Suhba. Dhikrullah here includes joint study, discussion, and conversation, and the authentic sunnah describes this in “يتدارسون بينهم”(They study and discuss among themselves).
The traveler roaming around the final limits of Ashq can find himself caught up in different currents, like Ecstasy(vecd) & Rapturous Attraction(cezbe) or Desire(Shawq) & Enthusiasm(Ishtiyaq), this is considered yet another dimension of Ashq.
اَللّٰهُمَّ إِلٰى مَا تُحِبُّ وَتَرْضٰى
وَصَلِّ وَسَلِّمْ عَلٰى سَيِّدِنَا مُحَمَّدٍ الْمُرْتَضٰى وَعَلٰى اٰلِه وَصَحْبِه ذَوِي الْوَفَاءِ
Original:
Aşk
Aşk; şiddetli sevgi, iptilâ, düşkünlük, kemâl, cemâl ve müşâkeleden dolayı duyulan aşırı muhabbettir ki, böylesine, daha ziyade mecâzî aşk denegelmiştir. Bir de, cemâli kemâl noktasında, kemâli cemâl kutbunda o Ezel ve Ebed Sultanı’na karşı duyulan kalbî alâka ve muhabbet vardır ki, işte ona da hakikî aşk demişlerdir.
Allah’a karşı duyulan bu derin muhabbet veya “aşk-ı hakîkî” bizi O’na ulaştırmak için, yine O’nun tarafından bize armağan edilmiş ışıktan bir kanattır. O’na, varlığın esası olan Nûr’a ulaşmak için muvakkaten rûhun kelebekleşmesi de denebilir.
Aşk, varlığın en esaslı ve aynı zamanda da en sırlı sebebidir; Allah, Zâtının bilinmesini sevip istediğinden ve gelecekte gerçeğe uyanık ruhların O’nun esmâ, sıfât ve Zâtına karşı duyup izhâr edecekleri derin alâkadan ötürü mükevvenâtı yaratmıştır. İnsanlarda söz ve ferman dinlememe şeklinde zuhûr eden aşk, Hâlık’ın, acz ve mahlûkata has temâyüllerden münezzehiyetine ve O’nun istiğnâ-i zâtîsine muvafık düşecek şekilde öyle bir muhabbettir ki; hilkat onun bağrında gerçekleşmiş, insanlık onunla gün yüzüne çıkmış, gönüller onunla donanarak Hak’la münasebetin en önemli merkezi hâline gelmiştir.
Aşk, vuslat kademelerinin final noktasıdır; o noktaya ulaşan muhibbin, atacağı bir adım ya kalmıştır veya kalmamıştır… Hakk’ın ilk tecellisi, Zât’ının iktizâsından ibaret olan işte bu muhabbet üstü muhabbettir. Bilâ kayd ü şart, O’na aşk isnadından kaçındığım için bu tâbiri bilhassa kullanıyorum. Bu ilâhî muhabbete ilim diyenler de olmuştur; çünkü o, mutlak ve münezzeh olan Zât âleminin tecelli itibarıyla ilk tenezzülüdür. Bu tenezzüle; Allah ilminden ibaret olması itibarıyla “ilim”, görmek ve görünmek muhabbetinden ötürü “aşk-ı münezzeh”, bütün varlığı ihtivâ etmesi zâviyesinden “levh”, her şeyin tafsilatıyla ele alınması noktasından da “kalem” denir ki, “ceberût” ve “Hakikat-i Ahmediyye” de bu âlemin bir başka unvanıdır. Aşk-ı münezzeh, Hakk’ın Zât’ıyla alâkalı bir sırdır; O’nun diğer sıfatları ise, aşka muzaf’tır. Bundan dolayıdır ki, aşk kanatlarıyla uçanlar, doğrudan doğruya Zât’a ulaşır ve hayrete ererler. Diğerlerinde, eşyâ ve esmâ berzahlarından geçme zarureti vardır.
İnsanı Allah’a ulaştıracak yollar sayılmayacak kadar çoktur.. tasavvuf ve hakikat ilimleri, o yollarda yolcuların zâdı, zahîresi, ışığı, rehberi; tasavvuf kışlaları da, bekleme salonları, sonsuza açılma limanları ve bu uzun yolculukla alâkalı tâlim ve terbiyeyi derpiş eden mekteplerdir.
Mahlûkâtın solukları sayısınca Hakk’a uzanan bu vuslat yollarını iki ana tarîka ircâ edebiliriz:
1) Hak yolcusuna riyâzet; az yeme, az içme, az uyuma, çok tefekkürde bulunma ve gereksiz ihtilâttan sakınma gibi disiplinlerin telkin edildiği yol ki; bazılarının “berzahiyye”, bazılarının da “sofî tarîkatları” dedikleri tasavvuf sistemlerinin çoğu, bu esaslar üzerinde arşiyelerini ikmâl edegelmişlerdir. Bu yolun sâliklerinin en önemli virdleri, “esmâ-i seb’a” denilen “Lâ ilâhe illallah, Allah, Hû, Hak, Hayy, Kayyûm, Kahhâr” gibi mübarek isimlerdir. Bu isimlerle, nefsin yedi mertebesi addedilen, “emmâre, levvâme, mülheme, mutmainne, râdıye, mardıyye, sâfiye veya zekiyye” derecelerinin kat’edilmesi hedeflenir. Bazıları bu isimlere, “Kâdir, Kaviyy, Cebbâr, Mâlik, Vedûd” gibi celâlî isimleri, bazıları da “Ferd, Vâhid, Ehad, Samed” gibi cemâlî isimleri ilâve ederler.
2) Kitap ve Sünnet’e ittibâ üzerinde hassasiyetle durulup evrâd ü ezkârın teşvik edildiği yol ki; bu yolda sülûk edenler, her meselede sünneti tâkib eder ve her işlerini sünnetle irtibatlandırmaya çalışırlar. Hususî birkaç ism-i şerifi vird edinme yerine, Allah Rasûlü’nün ibadet, duâ, zikir, fikir usûlünü araştırır ve Allah’ı bütün esmâsıyla anarlar. Bu yolda yürüyenler kılı kırk yararcasına, şeriat ahkâmına riâyet etmenin yanında, mürşid ve rehberlerine de sımsıkı bağlanır, sonra da kendilerini aşk u cezbenin gel-gitlerine salıverirler. Zaten aşk u cezbe zuhûr ettikten sonra, onların gözlerinde varlık kendine bakan yönleriyle bütün bütün silinir-gider; derken nefis ve enaniyet cihetiyle yokluğa ulaşır; zevken ve şuhûden vahdeti duymaya başlarlar ki, işte bu noktada, bir kere daha temkinle yüz yüze gelir ve sülûklerini tamamlamış olurlar.
Bu yolun en önemli esasları; ibadet, aşk, cezbe, zikrullah ve sohbettir. Buradaki zikrullah, aynı zamanda müşterek mütâlaa, müzâkere ve mübâhaseleri de ihtivâ eder ki sünnet-i sahîha da يَتَدَارَسُونَ بَيْنَهُمْ sözüyle[1] bize bunu anlatır.
Gerçek aşkın son sınırlarında dolaşan sâlik, vecd ü cezbe gibi bazen kendini şevk ve iştiyak akıntıları içinde de bulabilir ki, o da aşkın ayrı bir buudu sayılır.
اَللّٰهُمَّ إِلٰى مَا تُحِبُّ وَتَرْضٰى
وَصَلِّ وَسَلِّمْ عَلٰى سَيِّدِنَا مُحَمَّدٍ الْمُرْتَضٰى وَعَلٰى اٰلِه وَصَحْبِه ذَوِي الْوَفَاءِ
[1] “Aralarında müzakere ve mütalaa ederler” (Müslim, zikir 11)
